Ισχυρή μνήμη: γενετικό χάρισμα ή αποτέλεσμα εκπαίδευσης;
Πολλές φορές οι εκπαιδευτικοί εκφράζουν τον προβληματισμό τους για το πως θα μπορέσουν να βοηθήσουν τους μαθητές τους να αποκτήσουν ισχυρή μνήμη και κατά συνέπεια να είναι σε θέση να απομνημονεύουν και να ανακαλούν εύκολα και αποτελεσματικά νέο λεξιλόγιο και πληροφορίες που λαμβάνουν από το σχολικό τους περιβάλλον.
Η αλήθεια είναι ότι οι μαθητές “βομβαρδίζονται” από πληθώρα πληροφοριών καθημερινά στο σχολείο και καλούνται να αποθηκεύσουν μεγάλη ποσότητα από αυτές στη μνήμη τους. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να γνωρίζουμε καλά τη λειτουργία της μνήμης που μας δίνει την δυνατότητα να αποθηκεύουμε και να ανακαλούμε πληροφορίες.
Η μνήμη διακρίνεται σε:
Α) μνήμη βραχείας διάρκειας και
Β) μνήμη μακράς διάρκειας
Η μνήμη βραχείας διάρκειας διαρκεί μερικά λεπτά της ώρας εκτός και αν μετατραπεί σε μνήμη μακράς διάρκειας. Η πληροφορία που αποθηκεύεται στη μνήμη μακράς διάρκειας μπορεί να ανακαλείται για χρόνια ενώ στην πρώτη περίπτωση η πληροφορία χάνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Ορισμένοι επιστήμονες διακρίνουν και τη μνήμη μέσης διάρκειας. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πληροφορία διαρκεί από από μερικά λεπτά της ώρας έως και λίγες εβδομάδες. Τελικά όμως η πληροφορία χάνεται.
Πολλοί παράγοντες επηρεάζουν τη μνήμη. Μερικοί από αυτούς είναι γενετικοί. Διαφορές ως προς τη μνήμη υπάρχουν και ανάμεσα στα δύο φύλλα. Οι γυναίκες μπορούν να ανακαλέσουν γρηγορότερα και ευκολότερα αποθηκευμένες πληροφορίες που αφορούν σε λεπτομέρειες, σε σύγκριση με τους άνδρες της ίδιας ηλικίας. Όσον αφορά στις κατηγορίες γνωστικών, σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, σε ορισμένες κατηγορίες υπερέχουν οι άνδρες και σε άλλες οι γυναίκες.
– Η ηλικία είναι ένας παράγοντας που συνδέεται άμεσα με τη μνήμη μιας και επηρεάζει τη σύνθεση ορισμένων χημικών μεταβιβαστών στον εγκέφαλο. Διάφοροι ενδογενείς βιοχημικοί παράγοντες, όπως οι ορμόνες, επηρεάζουν τους μηχανισμούς της μνήμης.
– Η διατροφή παίζει επίσης μεγάλο ρόλο. Η κύρια πηγή ενέργειας στον εγκέφαλο είναι η οξείδωση της γλυκόζης. Περιστατικά υπογλυκαιμίας επηρεάζουν τον εγκέφαλο και κατά επέκταση τη μνήμη. Βιταμίνες που βοηθούν τον εγκέφαλο και τη λειτουργία του είναι οι Β1, Β2, Β6 και τα ανόργανα στοιχεία όπως ο σίδηρος, το μαγνήσιο, το μαγγάνιο και ο φώσφορος.
– Ο ύπνος βοηθά τη μνήμη. Η αποθήκευση των πληροφοριών στον εγκέφαλο προάγεται κατά το στάδιο του δραστηριοποιημένου ύπνου (REM). Για το λόγο αυτό συνιστάται στους σπουδαστές να μη καταπονούν τον εαυτό τους με έλλειψη ύπνου σε περίοδο εξετάσεων.
– Η σωματική άσκηση βελτιώνει τη μνήμη ενώ σε αντίθεση το stress δρα αρνητικά στη μνήμη.
– Ο χρόνιος πόνος και η λήψη ορισμένων φαρμάκων προκαλεί μείωση της μνήμης. Φυσικά η χρήση ναρκωτικών ουσιών και αλκοόλ εκτός των άλλων συμβάλλουν δραστικά στην εξασθένηση της μνήμης.
