Τέλειο σώμα ή υγιές σώμα;
Οι διαταραχές διατροφής είναι ένα φαινόμενο που αυξάνει πολύ στις μέρες μας. Πρόσφατες έρευνες παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά να επικρατούν σε νεαρά άτομα, και ειδικότερα σε κορίτσια καθώς μόνο το 5-10% του αρσενικού πληθυσμού πάσχει από διαταραχές διατροφής. Ειδικότερα στον Δυτικό πολιτισμό οι διαταραχές διατροφής παρουσιάζονται σε μεγαλύτερα ποσοστά λόγω των κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων που επηρεάζουν τη διαμόρφωση τους. Όσον αφορά την νευρική ανορεξία στους Ελληνικούς πληθυσμούς, έρευνα που διεξήχθη στην Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου του Μονάχου η οποία μελέτησε ένα πληθυσμό 2.700 εφήβων ηλικίας 13-18 ετών στη Βέροια και 567 εφήβων στα Ιωάννινα, παρουσίασε ποσοστά νευρικής ανορεξίας της τάξεως του 0.41% στα κορίτσια στην Βέροια και 0.35% στα κορίτσια στα Ιωάννινα, ποσοστά που ενδέχεται να έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια.
Τα κριτήρια για την διάγνωση της νευρικής ανορεξίας σχετίζονται με ένα δείκτη μάζας σώματος που κυμαίνεται στο 17.5 η λιγότερο, επικράτηση έντονου φόβου για πάχυνση και αποφυγή των «παχυντικών» τροφών με την συνύπαρξη αντισταθμιστικών συμπεριφορών (χρήση διουρητικών, καθαρτικών ανορεξιογόνων, πρόκληση εμετών, υπερβολική άσκηση), άρνηση ότι το παρόν βάρος αποτελεί πρόβλημα, δυσαρέσκεια με την εικόνα σώματος στη διαμόρφωση της αυτοεκτίμησης του ατόμου. Επίσης, παρουσιάζονται ενδοκρινολογικά προβλήματα όπως αμηνόρροια, και δυσλειτουργία ορμονών, όπως της αυξητικής ορμόνης, της κορτιζόλης, των ορμονών του θυρεοειδούς αδένα και της ινσουλίνης.
Όσον αφορά στη νευρική βουλιμία, η ασθένεια έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά. Αρχικά συνοδεύεται από μια απώλεια του ελέγχου της κατανάλωσης τροφής και δεύτερον αναφέρεται σε μια ποσότητα τροφής που κάτω από φυσιολογικές συνθήκες θα θεωρούνταν υπερβολική προς κατανάλωση. Ενώ υπάρχει ένας έντονος φόβος προς το «πάχος», το άτομο δεν μπορεί να ελέγξει την ποσότητα τροφής που καταναλώνει, με αποτέλεσμα να καταφεύγει σε διάφορες αντισταθμιστικές συμπεριφορές, όπως αυτοπροκαλούμενο εμετό, χρήση καθαρτικών και διουρητικών φαρμάκων, υπερβολική άσκηση ή αποχή από το φαγητό.
Πολλοί ψυχολογικοί παράγοντες σχετίζονται με την εμφάνιση των διαταραχών διατροφής όπως η κρίση εφηβείας, η έλλειψη ενίσχυσης των ικανοτήτων του παιδιού από τους γονείς, ο πλήρης έλεγχος στο σώμα σα μια προσπάθεια να διατηρηθεί ένα «πεδίο κυριαρχίας του εαυτού», η υπερβολική ενασχόληση με το σώμα και το φαγητό στην οικογένεια, οι αγχώδεις-φοβικές διαταραχές, οι διαταραχές κατάθλιψης, αλλά και η κατάχρηση αλκοόλ από την μητέρα ή τον πατέρα στην οικογένεια. Επίσης, σημαντική είναι και η εμπλοκή κοινωνικο-πολιτισμικών παραγόντων όπως η σεξουαλική, σωματική ή ψυχολογική κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία, και φυσικά τα ανορεκτικά πρότυπα που προβάλλονται από την Δυτική κουλτούρα που δυστυχώς έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην διαστρέβλωση της εικόνας σώματος ειδικότερα κατά την εφηβική ηλικία.
Η αντιμετώπιση των διαταραχών διατροφής και της δυσαρέσκειας με την εικόνα σώματος αποτελεί ένα δύσκολο έργο που χρειάζεται τη βοήθεια πληθώρας ιατρικών ειδικοτήτων. Αρχικά η αντιμετώπιση της νευρικής ανορεξίας είναι ένα δύσκολο και πολύπλευρο πρόβλημα καθότι πρόσφατη έρευνα παρουσίασε πως μόνο το 50% θεραπεύεται από την νόσο, ενώ το 20-30% συνεχίζει να παρουσιάζει συμπτώματα, το 10-20% νοσεί δε σοβαρό βαθμό και δυστυχώς το 5-10% πεθάνει από τα συμπτώματα που επιφέρει η νόσος. Ο στόχος όλων των επαγγελματιών υγείας αλλά και του ίδιου του κράτους θα πρέπει να είναι η διατήρηση της υγείας και η προβολή ενός ισορροπημένου τρόπου διατροφής, και όχι η εμμονή με το βάρος, τα κιλά και τα ανορεκτικά σωματικά πρότυπα που προβάλλονται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Τα τελευταία δυστυχώς αυξάνουν τα ποσοστά δυσαρέσκειας με την εικόνα του σώματος και τις διατροφικές διαταραχές.
Έτσι, η ψυχολογική και ψυχιατρική αντιμετώπιση από κλινικούς ψυχολόγους και ψυχιάτρους, παράλληλα με συμβουλευτική διατροφική εκπαίδευση από ειδικευμένους κλινικούς διαιτολόγους κρίνεται απαραίτητη για τη βελτίωση και θεραπεία των κλινικών συμπτωμάτων που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς. Συμβάλλουν αφενός στην προώθηση της δημόσιας υγείας και αφετέρου στην επίτευξη ενός υγιούς σωματικού βάρους. Όσον αφορά στο ρόλο του κλινικού διαιτολόγου, η διατροφική εκπαίδευση κρίνεται απαραίτητη και στοχεύει στο να αναπτυχθεί μια θετική θεραπευτική σχέση ώστε να δημιουργηθεί κλίμα εμπιστοσύνης και συνεργασίας. Έτσι προωθείται η ισορροπημένη διατροφή και ένα υγιές βάρος, χωρίς να στοχεύει στα τελειομανή μοντέλα που προβάλλονται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Στοιχεία όπως η επίλυση διατροφικών προβλημάτων, η ανάπτυξη μιας καλής σχέσης με το φαγητό, η στοχοθέτηση και η συμβουλευτική στο επίπεδο της διατροφικής εκπαίδευσης είναι απαραίτητα ‘εργαλεία’ που χρησιμοποιούνται από τον κλινικό διαιτολόγο-διατροφολόγο για την πρόληψη των διαταραχών διατροφής.
