Στις οικογένειες ατόμων με νευρική ανορεξία διαπίστωσαν ένα γονεϊκό ψυχολογικό προφίλ στο οποίο κυριαρχούν τα παρακάτω 4 στοιχεία: υπερπροστασία και εμπλοκή, έντονη ενασχόληση με τη διατροφή και φόβο για το πάχος, τελειοθηρία, μειωμένη έκφραση συναισθημάτων, προσπάθεια ελέγχου πάνω στο ανορεκτικό παιδί.
Οι Sargent, Liebman & Silber το 1985 είδαν την ανορεξία σαν ένα δυναμικό διαπροσωπικό φαινόμενο, το οποίο περισσότερο επηρεάζεται από την αποδιοργάνωση και τη δυσλειτουργία της οικογένειας από ό,τι την επηρεάζει
Σε έρευνες, οι ειδικοί είδαν τα δυσλειτουργικά οικογενειακά σχήματα να σχηματίζουν μια αλυσίδα κυκλικής αιτιότητας στην οποία κάθε ενέργεια είναι μια αντίδραση σε άλλες ενέργειες και κάθε αλλαγή σε ένα μέλος της οικογένειας να επηρεάζει τα άλλα μέλη. Και αυτοί θεωρούν ότι η εμπλοκή, η υπερπροστασία, η ακαμψία και η δυσκολία στην επίλυση της σύγκρουσης αποτελούν στοιχεία της οικογένειας που συνδέονται με την ανορεξία και τονίζουν τις πλευρές της οικογενειακής αλληλεπίδρασης οι οποίες χρειάζεται να αλλάξουν μέσα από τη θεραπεία, προκειμένου να βοηθηθεί η οικογένεια στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Επίδραση της ανακάλυψης
Από τη στιγμή που θα γίνει αντιληπτή η ύπαρξη της διατροφικής διαταραχής είναι πολύ πιθανό να ακολουθήσει μια περίοδος άρνησης είτε από την ασθενή είτε από τους γονείς, ή ακόμα και μια προσπάθεια της οικογένειας να κρύψει το πρόβλημα, καθώς κυριαρχούν συχνά συναισθήματα ντροπής και ενοχών.
Οι πιο συνηθισμένες αντιδράσεις των οικογενειών κατά την ανακάλυψη της ύπαρξης κάποιας διατροφικής διαταραχής είναι οι εξής:
· Σοκ-Έκπληξη Ντροπή Απογοήτευση Θυμός Ενοχή Ανησυχία Θλίψη Αποπροσανατολισμός Πανικός Φόβος Ενδιαφέρον Ανακούφιση
Σε γενικές γραμμές, η στάση των γονιών και των αδελφών απέναντι στο μέλος με τη διατροφική διαταραχή αλλάζει μετά την αποκάλυψη. Η διατροφική διαταραχή ίσως εξυπηρετεί το σκοπό (τουλάχιστον αρχικά) να δώσει στο μέλος που την εκφράζει φωνή και ρόλο μέσα στην οικογένεια.
Μερικές σκέψεις για τους τρόπους με τους οποίους τα μέλη της οικογένειας ίσως έχουν συμβάλει στη διαταραχή:
· Μεγάλη έμφαση σε επιτεύγματα/τελειότητα:
Όλα τα κορίτσια που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν άτομα τα οποία επεδίωκαν υψηλά επιτεύγματα. Προσπαθούν να πετύχουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, ξεπερνώντας όλους τους άλλους. Ο Παιδοψυχίατρος Sargent (1986) έγραψε ότι η υπερβολική επένδυση στα υψηλά επιτεύγματα ίσως αποτελεί ένα κριτήριο αξιολόγησης των μελών από την ίδια την οικογένεια.
· Υπερβολική ενασχόληση με την ομορφιά, την εμφάνιση, τη λεπτή σιλουέτα :
Ορισμένες μητέρες παραδέχτηκαν ότι ασχολούνταν αρκετά με την εμφάνιση της κόρης τους και ότι συχνά ανταγωνιζόταν την κόρη τους (χαμηλή αυτοεκτίμηση μητέρας). Δυστυχώς, ακόμα και με τα περισσότερα δικαιώματα και ευκαιρίες από ποτέ, τα νεαρά κορίτσια επιβραβεύονται κυρίως για την ομορφιά τους και για τη λεπτή σιλουέτα τους, ενώ η θηλυκότητα καθαυτή απαξιώνεται μέσα στην οικογένεια τόσο από τον πατέρα όσο και από τη μητέρα. Αυτό δημιουργεί στα κορίτσια μια έλλειψη εμπιστοσύνης στο σώμα τους και μειωμένη δυνατότητα να βασιστούν στους γονείς τους.
· Διαιτητική συμπεριφορά των γονιών:
Σε περιπτώσεις διατροφικών διαταραχών έχει φανεί ότι παίζει πρωταρχικό ρόλο η παθολογικά ναρκισσιστική μητρική φιγούρα. Η θεωρία των αντικειμενότροπων σχέσεων μιλάει για ανεπαρκή προσοχή στο παιδί κατά τα πρώιμα στάδια ανάπτυξής του (Bruch, 1973), για έντονο άγχος αποχωρισμού και αποτυχημένη εμπάθεια. Όλες αυτές οι θεωρίες βλέπουν τη μητέρα σαν τον πρωταρχικό παράγοντα στην αποτυχία της κόρης τους στην πορεία προς την αυτονόμηση και την εξατομίκευση.
· Ανάγκη για προσοχή και χαμηλή αυτοεκτίμηση:
Σε όλες σχεδόν τις αναφορές σε παιδιά τα οποία είναι σε κίνδυνο για την ανάπτυξη διατροφικών διαταραχών είναι εμφανή τα χαρακτηριστικά της τελειοθηρίας, της αυξημένης ανάγκης για αποδοχή, της άρνησης των εσωτερικών αναγκών και της χαμηλής αυτοεκτίμησης. Όταν η αυτοεκτίμηση είναι τόσο στενά δεμένη με εξωτερικούς παράγοντες και στερεότυπα, όπως η εμφάνιση και οι σωματικές αναλογίες μπορούμε να καταλάβουμε γιατί τα νεαρά κορίτσια μπαίνουν σε ένα ανελέητο κυνήγι του τέλειου αδύνατου σώματος, σαν απάντηση σε όλα τους τα προβλήματα. Όσο περισσότερη προσοχή απαιτεί το παιδί, τόσο οι γονείς τη δίνουν από απελπισία, ενοχές, φόβο και αγάπη. Το παιδί όμως επιδιώκει επιβεβαίωση, κάτι το οποίο δεν πετυχαίνει με αυτό τον τρόπο, καθώς και πάλι δεν είναι αρκετά καλή η εικόνα του. ο Minuchin (1978) είπε ότι η επικέντρωση πάνω στα συμπτώματα του άρρωστου παιδιού μεγιστοποιούν την αυτοαποδοχή, καθώς η αρρώστια γίνεται η ταυτότητά της.
Τα μηνύματα που δέχονται οι νεαρές γυναίκες για το πώς πρέπει να είναι, συνοψίζονται στα ακόλουθα:
· Καλές Όμορφες Τρυφερές Δοτικές Να θυσιάζονται Να μιλούν ευγενικά Να είναι θηλυκές
Με λίγα λόγια να είναι τέλειες! Αν πουν αυτά που σκέφτονται, φοβούνται ότι θα χάσουν τις σχέσεις που είναι σημαντικές για αυτές. Αν δεν το κάνουν, φοβούνται ότι θα χάσουν τον εαυτό τους. Σταδιακά, ο φόβος μήπως χάσουν τους άλλους αντικαθίσταται από θυμό επειδή έχασαν τον εαυτό τους. Ο θυμός αυτός μπορεί να καλύπτεται από κατάθλιψη ή διατροφική διαταραχή.
Επίδραση στην επικοινωνία
Οι οικογένειες με ανορεκτικό μέλος αντιμετωπίζουν συχνά εμπόδια στην επικοινωνία λόγω της έντονης προσπάθειάς τους να ελέγξουν το πρόβλημα. Άλλες οικογένειες αναπτύσσουν υποστηρικτικούς μηχανισμούς ανάμεσα στα μέλη τους, ενώ άλλες αισθάνονται ότι απειλούνται και οι σχέσεις τους γίνονται συγκρουσιακές.
Έλεγχος-δύναμη
Το μέλος που εκδηλώνει την διατροφική διαταραχή αποκτάει δύναμη μέσα στην οικογένεια.
Η καθημερινότητα της οικογένειας με ανορεκτικό μέλος
Οι οικογένειες με ανορεκτικό μέλος προσαρμόζουν την καθημερινότητά τους στις δικές του ανάγκες και επιθυμίες στην προσπάθειά τους να του προσφέρουν αποδοχή και αγάπη. Αυτό εκφράζεται σε κάθε δραστηριότητά τους : στις ώρες των γευμάτων, στα ψώνια, στις διακοπές, αλλά το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο, ένταση, συγκρούσεις, απογοήτευση.
Επίδραση στην ανάπτυξη και την πνευματικότητα της οικογένειας
Οι οικογένειες οι οποίες αναγνώρισαν τη σύνδεση ανάμεσα στην διατροφική διαταραχή και τις υψηλές προσδοκίες τους για μεγάλες επιδόσεις και επιτεύγματα, κατάφεραν να μειώσουν τις προσδοκίες τους και ενθάρρυναν τις κόρες τους να ακολουθήσουν λιγότερο απαιτητικά ακαδημαϊκά προγράμματα, έγιναν πιο ελαστικοί και ευέλικτοι, λιγότερο άκαμπτοι και επικριτικοί. Τέλος, αρκετές οικογένειες αναφέρουν ότι πέτυχαν καλύτερα επίπεδα επικοινωνίας.
Θεραπευτικά πλάνα και πρωτόκολλο
Το θεραπευτικό πλάνο θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει ατομική, οικογενειακή και ομαδική θεραπεία, όταν είναι δυνατόν, καθώς και διατροφική συμβουλευτική και συναντήσεις με γιατρό.
Στόχος της θεραπείας είναι να γίνει κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο η οικογένεια αξιολογεί τη σημασία του να είναι κανείς αδύνατος, τους τρόπους με τους οποίους πιέζει τα μέλη της να συμβιβαστούν και πώς κατορθώνει να υπονομεύσει την αυτονόμησή τους. Η οικογενειακή θεραπεία πρέπει να ενθαρρύνει τους γονείς, τα αδέλφια και τους συντρόφους του ασθενή να «ακούσουν» και να καταλάβουν τι τους λέει το ανορεκτικό μέλος και να το βοηθήσουν να εκφράσει τις ανάγκες του.
Οι σύντροφοι ανορεκτικών ή βουλιμικών ατόμων αρκετά συχνά αναφέρουν έλλειψη ικανοποίησης στη συζυγική και σεξουαλική τους ζωή, ενώ οι ίδιοι οι ασθενείς φαίνεται να ελαχιστοποιούν αυτές τις πλευρές του γάμου τους και να δίνουν έμφαση στην κοινωνική τους ζωή. Όταν εμπλέκεται ο σύντροφος στη θεραπεία, γίνεται προσπάθεια να είναι βοηθητικός ως προς το σύντροφο-ασθενή, προκειμένου να μπορέσει να ανακτήσει τον έλεγχο πάνω στα διατροφικά προβλήματα, χωρίς όμως να πάρει έναν πατρικό ρόλο και να συμπεριφέρεται στην σύντροφο σαν να είναι ένα άρρωστο παιδί. Οι γάμοι παρουσιάζουν μία
εδραιωμένη κυκλικότητα και μοτίβα αλληλεπίδρασης γύρω από τα θέματα της διατροφής, περίπου όπως και οι οικογένειες. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να εκπαιδευτεί το ζευγάρι σε δεξιότητες επικοινωνίας και έκφρασης συναισθημάτων, με στόχο την αποτελεσματικότερη επίλυση των διαπροσωπικών προβλημάτων.
